SU ALINACAK ZEMİNLER

Sondaj yeri belirlerken hangi noktalara dikkat edilceğini randımanlı su almak için delmeyi tercih edeceğimizi yada hedefleyecegimiz formasyonları tanıyalım :

A) KİREÇTAŞLARI ( SERT KİREÇTAŞLARI MEZOZOİK KİREÇTAŞLARI )

Kireçtaşları suyun en bol bulunduğu formasyondur.Bu kayayı su o kadar çok severki içinden akıp giderken alabildigince zerreleri eritip bünyesine alır ve yeni bir kimyasal yapı kazanır. Bu eritip alıp götürme olayı milyonlarca yıl sürerken su geçtigi kayaların içinde kendine yer acıp rezerv için dev saraylar büyük yollar hatta caddeler oluşturur.incecik çatlaklar bu kayaların yaşına göre kalınlaşmıştır.örnegin insan yaşlandıkca yüzündeki çizgilerin derinleşmesi gibi çatlaklarda denişler ve oyulur.çatlaklar büyüye büyüye kol gibi bel gibi zamanla tünel haline gelir.tünellerdeki suların tunel ve magaralara dolması ile zengin su rezervleri oluşur. Zengin sular sert kireçtaşlarındadır bu kireçtaşlarının jeolojik adı Mezozoik yaşlı kireçtaşlarıdır.kireçtaşları sert yapılı beyaz ve gri renklidir.bu taşların bulundugu bölgeleri halk dilinde taşlık, kayalık ,siyah taş olarak niteler. Kirteçtaşlarının ovaya dogru egim ve doğrultusuna bakılır şayet kayalar düşeye yakın yatımlı ise ovanın suyu genellikle kireçtaşlarının içine boşalmaktadır ve suyun kireçtaşında aranması gerekmektedir.ama yataydan 30-40 derece gibi açı yapacak şekilde duran kireçtaşı varsa ovadada su vardır çok bol su gerekmiyorsa sadece cakıllı kumlu seviyeleri kesilerek su alınır. Bu tip mezozoik kireçtaşları ya filiş dedigimiz şeyl, kumtaşı ,çamur taşı vs birimlerle ardalanmalı bulunur yada şişt dedğimiz formasyonun üstünde yer alır. Filiş zeminlerdeki kireçtaşları üstten 200-250 metrelik kesitte ise bol su alınabilir. Şayet 300-400 metreden sonra oluşmuş kireçtaşlarına girilirse sondajın 500- 800 metreye kadar ilerleyecegi kabullenilmelidir.ancak o derinlikten su beklenmelidir bu suların dinamik seviyesi dedigimiz pompa montaj seviyesi derin olur ekonomik işletme saglamayabilir. Bazı bölgelerde kireçtaşları 50- 100 metre delinip su yok diye bırakılmaktadır bu çok yanlıştır. Delmesi zor diye sondajcı tarafından bırakılıp yada sondaj yeri degiştirilir veya sihirli bir cubuk aramak degilde daha derin bir sondaj açmaktır.

B) GENÇ KİREÇTAŞLARI ( NEOJEN KİREÇTAŞLARI ):

Neojen kireçtaşları genç oluşumlardır.kırık ve çatlak sistemleri fazla gelişmemiştir.suyun hareket bölgesi daha dar su alacak boşluklar daha küçük hacimlidir. O yüzden mezozoik gibi su vermesi mümkün olmaz tabi istisnalar hariç.Neojen kireçtaşı oluşumları şartlara bağlı olarak birim komşuları vardır.Bunlar Kil , Kumtaşı, Çamurtaşı, silttaşı, ve konglomera olabilir. Neojen kireçtaşlarının üst seviyeleri çogunlukla kuru çatlaklara sahiptir. Çatlaklar kil veya çimento ile kapatıldıkdan sonra delme işlemi sürdürülür. Konglomeralar çoğunlukla çevredeki yaşlı formasyonun çakıl ve kumlardan oluşumudur.bu tür zeminlerden 5-20 litre/sn gibi sular alınır.tabiki bu sondaj derinligine baglıdır.

Sondaj yeri belirlerken uyulacak temel ilkeler ve sondajda su verecek zeminleri tanıdıktan sonra geriye işin tekniğine uygun dürüstçe sondaj açımı işi kalmaktadır.

C) ALÜVYONLAR:

Düzlüklerde , dere boyunda , plotolarda dağlar arasındaki küçük arazilerde oluşmuş kil , kum , çakıl ve molozlu tabakalara alüvyon diyebiliriz.alüvyon araziler en erken sondaj açılmaya başlanmış zeminlerdir.hem delmesi kolay hemde alınan suyun kullanılacağı yerde olması gibi avantajları sebebiyle türkiyede 20 metreden 500 metreye kadar binlerce sondaj acılmıştır. Alüvyon arazilerin yaşlısı daha derin sondaj açtırmayı gerektirir.Genç alüvyonlar akarsu akışları güzergahında oluşur dere ve akarsulardan beslenir su seviyeleri yüksektir. Verimleri beslenmesine göre değişebilirsede genel olarak sulamaya yetecek kadar olumludur.Genç alüvyonlarda sondaj derinliği 80-150 metre dolayında olur. Alüvyon zeminlerde silt dediğimiz yani kumdan daha ince kilden iri tane yapısına sahip birim var ise buruların kesildiği derinlikler mutlaka numune alınarak not edilmeli ve o seviyelere filitre boru denk getirilmemelidir Hatta silt ve üstü tamamen kapalı boru ile techiz edilmelidir. ( ÖRNEGİN : Göktürk Sondaj ve Mühendislik tarafından yapılan Bursa Bağdaş Tekstil Sondaj Kuyu derinliği 240 metredir ve kuyu techzinde sadece 180 metreden sonra 2 tane filitreli boru kullanılmış ve kuyudan saniyede 40 litre su alınmaktadır. )

D) VOLKANİKLER :

Volkanik kayaçlar Tüf, Tüfit, aglomera , andazit ,bazalt, dasit, riyolit vb yapıda olanlarıyla çatlaklı kırıklı yapıda olanları yer altı suyu verirler ancak suların verimleri daha az olur. Su özellikle tüf , tüfit ve aglomerada bulunur. Volkanik kayaçlar volkanizma türüne göre farklı özelikler taşır.Ancak bilinen ve görünen volkanik kayaçlar genellikle geçirimli ve kırıklı yapılarda olmakta ve su bulundurmamaktadır.

E) METAMORFİK KAYAÇLAR :

Metaformik kayaç demek ısı ve basınç etkisiyle değişime ugramış kayaç demektir.Orijinal dokusunu fizigini değiştiren kayaç yeni bir şekil yeni özellikler kazanmıştır. Bu kayaçları tanımak için biraz dikkatlice bakmak yeterlidir. Metamorfik kayaçlar sert özellikte oldugundan havalı sistemde acılması ( köpüklü ) daha uygun olucaktır. Ama bu tip zeminlerde derinliğin 200 metreyi geçmesi beklenmemelidir. Çünkü üst seviyelerde su alınmadıysa alternatif çözüm aranmalıdır.

F) DİĞER KAYAÇLAR :

Kireçtaşı , alüvyon , volkanik ve metamorfik kayaçların dışında su alınabilecegi derinlik kayaçlar dediğimiz magmatik kayaçlar granit gibi su alınması zor serpantinler su alınması zor çok özel kayaçlardır. Bu tür zeminlerde mümkün olduğunca derin sondaj acmak gerekir veya daha uygun farklı bir zemine sondaj uygulanmalıdır.